November 2009

Textielarchitectuur
Gebouwd om te blijven

Structuren in gespannen textiel worden in grote mate gebruikt voor de organisatie van tijdelijke manifestaties. Lichtheid, helderheid, soepelheid van de vormen : de kwaliteiten van technisch textiel maken het mogelijk om architecturale concepten te creëren boordevol originaliteit. Dat ons in dit geval herinnert aan de heldere bloemkronen van Zaha Hadid op de Serpentine Gallery (Londen) in 2007… Gebonden aan het begrip kortstondig, evenementsgebonden en aanpasbaar, is de vliesconstructie sinds een twintigtal jaren naar een definitief geëvolueerd. Deze tendens bevestigt zich vandaag door de snelle toename geregistreerd in het onderzoek naar de verbetering van de vezels, de warmteisolatie en de anti-vlekken behandelingen. Met voortaan zijn plaats in de eigentijdse bouwindustrie gevonden, spreid de textielarchitectuur zich zelfs uit tot uitgebreide programma's: overdekking van stadia, sportgebouwen, musea, waarnemingscentra, winkelcentra en vele anderen. Zeer symbolisch aan de huidige architecturale vocabulaire, bekleedt de Zénith van Straatsburg (architect: Massimiliano Fuksas) een warme kleurrijke rok van een levendige sinaasappel. Deze doorschijnende huid, opgebouwd in glasvezel, die met silicone wordt bestreken is gespannen op een metalen skelet in de vorm van vier grote onevenwichtige ellipsen die aan het gebouw zijn opvallende vorm geven. Zo gedrapeerd, wordt de "lampion" verlicht bij het vallen van de nacht en maakt de voorstelling van Chinese schaduwen doorzichtig. Duurzaam en volledig recycleerbaar, de textiel vernieuwt de formele woordenschat ter beschikking van de ontwerpers door een meetkunde aan eenvoudige en dubbele kromming te verlenen aan koepels, diabolo, vrille of hyperbolische paraboloïde. De studenten ontbreken niet. Afgelopen juni, ter gelegenheid van Techtextil (Frankfurt/Main), een internationale beurs van technisch textiel, onderscheidde de wedstrijd "Textiles structures for New Buildings" voor de tiende keer vernieuwende benaderingen en oplossingen in verband met reële toepassingsmogelijkheden in het gebouw. Georganiseerd door TensiNet en Techtextil, heeft de wedstrijd lichte structuren begroet die zijn ontstaan uit de verbeeldingskracht van de studenten. Als de principes van conventionele architectuur evolueren naar "relationele“ concepten die worden weerkaatst op de sfeer van het gebouw, dan kan de textiel eveneens het thema eerbiedigen van aanpassing aan het hergebruiken en recycleren.

Het Archi-Europe team

Art & Build
Geen toekomst zonder het verleden

Het boek « A humanistic approach to architecture » viert het 20 jarig bestaan van het Belgisch agentschap Art & Build, gelegen in Brussel, Parijs, Luxemburg en Toulouse. Een gelegenheid om een parcours te beschrijven rijk aan projecten en om een meervoudige wil te ontdekken voor een "draaglijkere“ architectuur.

Ontstaan in 1989 uit de samenwerking van drie architecten Pierre Lallemand, Marc Thill, Isidore Zielonka en de burgerlijk ingenieur Philippe Van Halteren, het agentschap Art & Build is vanaf het begin gericht op een openingswens. De complementariteit van de vier oprichters, met elk een sterke individuele ervaring, laat het kwartet toe om veel afwisseling te brengen in hun activiteiten en alle functies uit te oefenen die aan de veelvoudige aspecten van de architectuur worden verbonden. Deze multidisciplinaire methode, die zich uit in de zeer talrijke projecten, gaat van stadsaanpassing tot engineering en tot design van producten. Sprekend over hun dwarse bekwaamheden, verzekert de schrijver Steen Loze dat zij “een dynamica van uitwisseling creëren en de identiteit van het kantoor bevorderen tegelijk met de toekomstgerichte dimensie van het beroep. Wij vinden nooit niets uit, alles zit in de geest van de tijd die men moet voelen, opvangen, vóór zijn, formuleren, zonder te ver te gaan en zonder zich hardnekkig vast te klampen in wegen, technische vormen of oplossingen die de maatschappij nog niet wil horen.”

Behalve het feit dat een gebouw zijn functionaliteit moet uitdrukken, herinneren de architecten eraan dat de eerste motivatie van esthetische aard is. Het architecturale gebaar volgt uit het geheel van kenmerken die de redelijke oorzaak van het onderwerp bepalen. De culturele dimensie van een project observerend garandeert de collectieve identificatie van deze een langer leven. In het geval van de bibliotheek van Sociale Wetenschappen van het ULB (Brussel), met een oppervlakte van 13000 m² verdeeld over 9 verdiepingen, is het duidelijk dat dit vanaf de begrotingen een programma en termijnen is. Zijn oprichting in 1994 werd gedicteerd met het doel om over een krachtig cultureel instrument te beschikken. In dit kader schrijft zich een symboliek van het uit te drukken beeld. De vormkeuze (rechthoekige driehoek), de horizontale lijnen en de materialen (wit marmer, aluminium en glas), contrasterend met het bestaande frame is werkelijk symbolisch. Het Museum van Geneeskunde en zijn uitbreiding (1990-2000) integreren een symboliek die de geschiedenis en de allegorische elementen, in verband met de oefening van de geneeskunde, beschrijven. Gericht zijnde op een grote lichtput wordt het hoofdgebouw bekleed met een metalen netwerk, vermomt door een zeil van natuurlijke steen, gevierendeeld op het niveau van de ingang.

Ziekenhuizen, ontwikkeling van verenigde woonomstandigheden, banken, tertiaire flatgebouwen, renovatie van culturele centra, casino's, scholen, zetels van grote vennootschappen, niets schijnt aan de potloden van de architecten te ontsnappen. In elk project is de uitdrukking van een gevoeligheid, bij voorkeur sterk en opvallend, de eenvoudigste getuigenis van de persoonlijkheid van de verschillende spelers van Art & Build. Maar ze zijn zich bewust van het feit dat hun inspanning aan deze projecten een andere duurzaamheid moet aanbieden dan deze waarvoor ze zijn voorbestemd. Bouwen met weinig vervuilende materialen, nadenken over energiebesparing, het comfort en de gezondheid van de bewoners in aanmerking nemen, Art & Build maakt een gedragslijn die de complexiteit van de inzetten in aanmerking neemt. Aldus is het complex Covent Garden (2000-2008), met haar elipsvormig volume, het eerste Brusselse kantoor flatgebouw voorzien van een waterzuiveringsinstallatie van afvalwater met het oog op hergebruik voor sanitair, onderhoud en bevloeiing. Voor de diepe renovatie van Berlaymont, zetel van de Europese Commissie (1996-2004), hebben de architecten, in dienst genomen voor het concept en het design, opzettelijk gekozen voor het nastreven van het laagste energieverbruik als rode draad van het project. De oude gordijngevels werden vervangen door voorgevels in isolerend glas, die worden beschermd door een zonwerend systeem.

Een krachtig en onverwoestbaar omhulsel, dat is nog het geval bij het dikwijls bekroonde algemene gebouw van de Europese Raad in Straatsburg. Onder een groot symbolisch dak bepalen zes gebouwenstructuren onderling de atria en tuinen alvorens levenszones en werkruimtes toe te voegen. Betreffende de gebouwen die bestemd zijn om de Europese Directie te beschermen van de kwaliteit van de geneesmiddelen en de gezondheidszorg (DEQM), de architectuur, die de prestige van het instituut weergeeft, neemt een technologische taal over in verband met de functies van het laboratorium en een deel van het kantoor bevoorrecht het comfort en de levenskwaliteit. Lopend project bij de afloop van een wedstrijd die in 2005 werd gewonnen met betrekking op de uitbreiding en de reorganisatie van het CHU van Toulouse, het gebouw op heiwerk wordt tegen de zon beschermd door een voorgevel in dubbele huid. Zijn buitenste omhulsel in terracotta beperkt de zonneinval en vormt een conditionering van natuurlijke lucht. De teruggetrokken technische verdieping en toegangsdeuren bestemd voor de brandweerlieden bepalen het zeer veelzeggende buitenlandse uiterlijk.

Vandaag, met de tijd van de balansen, in de concretisering van hun gedachten, hun verlangens en hun streven, herdefiniëren de architecten hun doelstellingen van morgen. En, over de mondialisering, een meer humanistische visie van de architectuur. Tegenover de nieuwe criteria van een onderneming in voortdurende evolutie, anticiperen zij om zich op de voorkant van de architecturale scène te handhaven. De vraag vereist voortaan vernieuwende gebouwen in overeenstemming met de eisen van de normen HQE, LEED of BREAAM die het mogelijk maken om de milieuprestatie van de bouw te evalueren. Aangezien deze normen in de toekomst niet te ontwijken zullen zijn, wordt Art & Build lid van het manifest "C2C in Architecture“.Dit kwaliteits handvest (C2Carchitecture.org) verenigt eveneens de agentschappen RAU architects (Nederland), A00 architects (China, Canada) en Zahn Architektur (Duitsland). Federatieve beweging voor onroerende goederen die de principes van de beoefening van de industriële milieubescherming Cradle to Cradle in vaandel dragen, het manifest werd goedgekeurd door de stichters van het paradigma C2C, Michael Braungart en Bill McDonough. Evenals Art & Build, legt C2C in de architectuur de nadruk op een vastberaden positieve visie "door de overvloed van de menselijke creativiteit te vieren en de cultuur en productiviteit door de valse tweedeling tussen menselijke evolutie en milieugezondheid te verwerpen". Een echte industriële revolutie. En Steven Beckers om toe te voegen: "Laten we over groei spreken en niet over vermindering! Wij gaan onze kennis over materialen en bouwproducten zeer ver duwen. Als voorbeeld de industrieel Desso die de afvalstoffen van zijn kamerbrede tapijten reeds valoriseert.“

In twee decennia heeft het agentschap Art & Build zich ontwikkeld (een honderdtal medewerkers waarvan vijftien vennoten) en gediversifiëerd in zowel geografische termen als in termen van soorten projecten. De stedebouw bewerkt zich er een plaats van keuze. “De stad is de wonderlijkste uitvinding van de mens, zo verkondigt Steen Lallemand. Zowel verzamelplaatsen als plaatsen van echte vrijheid, de steden hebben slechts zin door de verdichting. Zij zijn de afspiegeling van wat wij creëren. Er is zeker een moeilijkheid om onophoudelijk te heruitvinden, het is een continuarbeid, maar ook een plezier en een reden om te zijn.”

*A humanistic approach to architecture, Images Publishing 2009 Partners : Pierre Lallemand - Marc Thill - Philippe Van Halteren - Isidore Zielonka - Steven Beckers – Luc Deleuze – Philippe Bultot – Alain Wouters – Charlotte Pijcke - Alexander de Haes – Bruno Caballé – Gilles Bourgeois - Kervyn da Silva Lucas – Christian Likassi – David Roulin.

www.artbuild.eu

Renovatie van Wimbledon
Architect: Populous

Sinds enkele maanden is het centre court van het Wimbledon stadium voorzien van een openschuivend dak dat het verloop van de tennismatchen ten alle tijd toelaat.

Oudste tennistoernooi van de wereld (1877), het kampioenschap van Wimbledon wordt vaak beschouwd als het meest prestigieuze. Sommige van zijn installaties leden aan veroudering en de centre court, waarvan enkel de tribunes werden bedekt sinds 1922, moest de partijen annuleren in geval van slechte weersomstandigheden. Het agentschap Populous werd verzocht het masterplan te ontwikkelen en om een aantal elementen aan te passen. Namelijk de herdefiniëring van verschillende tennisbanen en de oprichting van een nieuwe tennisbaan n° 2, van 4000 plaatsen, die de architecten enigszins hebben ingegraven om ze aan het zicht te onttrekken. Nochtans, de meest spectaculaire tussenkomst is zonder enige twijfel het openschuivend dak van het centre court.
Met een oppervlakte van 65 x 75 m bestaat het nieuwe openschuifbaar dak uit een doorschijnend weefsel dat in gesloten positie de natuurlijke verlichting van het gras behoudt. Dat is belangrijk voor de spelers en de toeschouwers en voor het maken van televisiebeelden van hoge kwaliteit. Het weefsel van 5200 m² wordt bevestigd op tien beweeglijke traliewerk balken in staal met een reikwijdte van 77m. In open positie worden de balken opzij geschoven naar twee uiteinden, noord en zuid, op het vaste dak dat de tribunes en het weefsel beschermt. Het dak wordt in accordéon gevouwen en opgeslagen in een vrij compacte ruimte. Niets zal het zicht van de toeschouwers verstoren. Om het geheel te sluiten en het grasveld te beschermen worden de balken verplaatst op rails dankzij een reeks hydraulische vijzels. Om het geheel te sluiten en het grasveld te beschermen worden de balken verplaatst op rails dankzij een reeks hydraulische vijzels. Het weefsel ontvouwt zich op meer dan 16m boven de grond om zich aan te passen aan de hoge pieken. Het duurt een tiental minuten om het dak van 700 ton op te stellen.
Zeer licht, stevig, flexibel en vooral waterdicht, het weefsel in fluorescerend niet-giftige polymeer Gore™ Tenara® architectural fabric werd geselecteerd voor zijn capaciteit om het natuurlijke licht te laten filteren door een bescherming tegen de elementen aan te bieden. En met het logisch gevolg om elk ontwikkelingsrisico van schimmels in opgevouwen positie te vermijden.

Een sleutelfactor is de binnen omgeving wanneer het dak gesloten is. Om gunstige voorwaarden aan het spel te verzekeren en condensatie aan de binnenkant van de bel te vermijden heeft men een netwerk geïnstalleerd van kanalen met gekoeld water en van verwarmingsbuizen die door de kilometers stalen balken lopen die het systeem van het openschuifbaar dak dragen. Zodra het dak zich begint te sluiten begint een Victaulic systeem de airconditioning van de centre court te produceren. De stalen buis moet zich gelijktijdig verzetten tegen het structurele pijl en de warmtevervorming door het gekoeld en het verwarmingswater rond het complex te vervoeren. Dertig minuten na de sluiting van het dak is de binnen omgeving gestabiliseerd en kan het spel worden hervat.

SIDIM 2009 Montréal

Het SIDIM (Salon van Interieur Design te Montréal) is een gelegenheid om elk jaar een gevarieerd aanbod van producten en diensten te benaderen in verband met architectuur en design. Een getuigenis van de editie van 2009 in enkele beelden.

Batimat & Saie 2009