December 2009

China vandaag

Vorig jaar ging François de Mazières, Voorzitter van la Cité de l’architecture & du patrimoine, ter gelegenheid van de tentoonstelling « Dans la ville chinoise, regards sur les mutations d’un empire » (Parijs) dieper in op de bruisende Chinese bouwsector, die een opleving kent zoals we die nog nooit gezien hebben in de moderne geschiedenis van de mensheid. «We weten niet wat het meeste aandacht verdient: de apprehensie, de vreugde bij het zien van het vermogen tot transformatie, de kwaliteit van de vernieuwingen, de droefheid vanwege de omvang van de vernielingen, de vervuiling… » Overgeleverd aan allerlei tegenstellingen, fascineert en intrigeert China de westerse wereld. Volgens Josep Ramoneda, directeur van het CCCB in Barcelona, durft niemand te zeggen waar het naartoe moet met dit model, dat het uiterlijk van het land op vijftien jaar tijd heeft veranderd door aan een duizelingwekkend tempo verregaande afbraakwerken door te voeren. « Onder vreselijke politieke, economische en sociale druk wijzigt het landschap van de steden met een nooit geziene snelheid. Wie vijftien of twintig jaar geleden de steden van China zag, herkent ze nu niet meer. » Van Chongqing, een megalopolis zo groot als het grondgebied van de Benelux, tot Sjanghai, de stad die als een paddenstoel uit de grond schiet, kent de Chinese stadswereld een schijnbaar grenzeloze opkomst. Trots op de ontwikkeling die ze doormaakt, rust elke stad zich uit met infrastructuren die bedoeld zijn om alle blikken te stelen. De Olympische Spelen van 2008 waren de katalysator van een krachtige vloedgolf die de ontwikkeling van ambitieuze projecten mogelijk maakte. Maar net zoals de meest emblematische architecturale visies zijn deze monumenten die in het teken staan van China's opkomst eerder een afspiegeling van fantastische toekomstvisies dan van pragmatische bekommernissen. Na Peking is het de beurt aan Sjanghai om in de schijnwerpers te staan met de Wereldtentoonstelling van 2010. Deze twee steden hebben een architecturale en stedelijke metamorfose ondergaan, waar heel China de gevolgen van heeft ondervonden. Naast de grote verwezenlijkingen die toevertrouwd worden aan internationale sterarchitecten, zijn er voortaan ook opmerkelijke werken van de hand van Chinese architecten. Deze levende krachten werpen een nieuwe beeld op de stadsproblematiek. De tentoonstelling “Heart-made. The Cutting-Edge of Chinese Contemporary Architecture », momenteel te zien in Brussel in het kader van Europalia China, getuigt van dit dynamisme via een handvol jonge architecten, die sterk beïnvloed zijn door Rem Koolhaas en Steven Holl. Maar is deze architectuur ook niet gebaseerd op het verlangen om de traditionele principes uit te drukken en om in perfecte harmonie met de natuur te leven? Door « daden » en de principes op het vlak ecologie met elkaar te verzoenen… Wolkenkrabbers gezien als stedelijke micro-ontwikkelingen voor nieuwe steden om de migratiestromen in te dijken: de tweede golf van gebouwen die volop de kop opsteken weerspiegelt in alle opzichten de ambities die China koestert.

Het Archi-Europe team

Ma Yansong

Als jonge architect uit Peking is Ma Yansong een embleem voor de nieuwe golf van Chinese experimentele architectuur. Zijn visionaire benadering, soms met een vleugje humor, biedt iedereen de vrijheid om de stad op zijn eigen manier te ervaren.

Na zijn studies aan de Architecture School van Yale in 2002 ging Ma Yansong aan de slag in het bureau van Zaha Hadid Architects in Londen en van Eisenman Architects in New York, voordat hij in 2004 MAD (Ma Desing) oprichtte, in de wetenschap dat hij wilde meewerken aan de komst van een nieuwe architectuurtijdperk. Bureau MAD bestaat momenteel uit drie partners en een dertigtal medewerkers. Een snelle blik op de lijst van zijn spectaculaire projecten, die grotendeels nog in uitvoering zijn, laat zien dat hij zich van onder de voogdij van zijn « meesters » heeft uitgewerkt .

Meegevoerd op de golf van het succes valt Yansong op in vele internationale wedstrijden en won hij in Canada die van de Absolute Towers in Mississauga, nabij Toronto. De twee woontorens zijn sculpturaal, je zou bijna kunnen zeggen dat ze lijken op een mens. Door hun golvende vormen kregen ze de bijnaam “Marilyn Monroe”. Door de rotatie van het hele gebouw op verschillende niveaus en in verschillende gradaties worden de bewoners in contact gebracht met de natuur en het licht. Het doel van Meadow Clubhouse, in Ulanbutong - een project van acht huizen ingeplant in een grandioos Mongools landschap - was het landschap te respecteren en erop in te spelen. In plaats van een uniek plan op te leggen, werd beslist dat de topografie van de site en de seizoensgebonden klimaatcontrasten de structuren zouden bepalen.

Dan is er nog een tiental projecten die momenteel worden verwezenlijkt. Achter elk project schuilt een groots idee. Het bureau zet zijn parcours aan een hoog tempo voort. Het Erdos museum in Binnen-Mongolië zou in juli 2010 de deuren moeten openen in het nieuwe stadscentrum te midden van de Gobiwoestijn. Het nieuwe museum is gehuld in een huid van gepolijst metaal, wat een natuurlijke verluchting mogelijk maakt, en is doordrongen van een organische gevoeligheid als echo op de dorre schoonheid van de omgeving. Aan de binnenkant weerspiegelt zijn onregelmatige en expressieve vorm het zonlicht dat door het glazen dak naar binnen dringt tot in het midden van de ruimte. In Tianjin, een stad in volle economische expansie, speelt de Sinosteel International Plaza toren (een 385 m hoge toren met kantoren, en een hotel van 88 m), eveneens met textuureffecten. Vijf soorten zeshoekige ramen, een traditioneel element in de Chinese architectuur, doen denken aan de cellen van een bijenkorf. Het motief van de gevel mag dan misschien wisselvallig lijken, het werd grondig bestudeerd om zich aan te passen aan de omstandigheden van de site.

Door de explosieve bevolkingsaanwas en de exodus naar de steden nemen woonontwikkelingen in China vaak de vorm aan van wolkenkrabbers. Opnieuw vastbesloten om de normen niet te volgen, trekt Ma Yansong de volumes uit in de breedte met het project Fake Hills. Net als een achtbaan die zich losmaakt van de stedelijke monotonie, volgt het gebouw de vorm van de heuvel als referentie van het lokale landschap. De harmonie tussen het gebouw en de natuurlijke omgeving komt volledig tot uiting. MAD ontwerpt tevens het Conrad Hotel in Peking in overeenstemming met de oostelijke normen, een gebouw dat energie en de nieuwe stadsidentiteit vertegenwoordigt, en ook nog het Taichung Center in Taiwan. Hij gaat de uitdaging aan om het vakantiecenter « Tokyo Island » te ontwerpen, een geheel van eilanden langs de kusten van Dubai, geïnspireerd door de vorm van een stuk koraal op het strand.

Het gebouw was te bewonderen op de tentoonstelling Heart Made in Brussel en is ongetwijfeld het meest emblematische werk. Het ziet eruit als een verticale stad met parken en bomen. "Urban Forest" is een gemengde toren (woningen en handelszaken) van 385 m hoog, gemaakt van ongelijke op elkaar gezette schijven, die momenteel wordt opgetrokken in Chongqing (Binnen-Mongolië).

De gedurfde voorstellen van Ma Yansong hebben succes op de Biënnale van Venetië of op prestigieuze tentoonstellingen, gaande van sciencefiction voor zijn sterrenstad die boven westerse metropolen zou komen te staan of zijn drijvende stad die eind 2007 werd tentoongesteld in het Danish Architecture Centre van Kopenhagen. Twee van zijn werken, WTC Rebuilt - Floating Island en Fish Tank die werden tentoongesteld op de Biënnale voor Architectuur van Peking, maken voortaan deel uit van de collecties van het Nationaal Kunstmuseum van China. Deze projecten zijn ontstaan uit architecturaal onderzoek van de hedendaagse kunst en uit de integratie van digitale media in het ontwerp van de hedendaagse Chinese steden. Zijn futuristische stadsvisies weerspiegelen echter een verscherpte waarneming van de natuur, vermengd met hightech.

China is momenteel een gigantisch stadslaboratorium. Ma Yansong laat zien hoe Peking er volgens hem over een halve eeuw zou kunnen uitzien. Het project Beijing 2050 herconfigureert de stad in drie scenario's: een grote groene ruimte in Tienanmen, een reeks drijvende eilanden die de bedrijven horizontaal met elkaar verbindt boven het Central Business District in plaats van ze te isoleren in torens en metalen bellen verspreid over de oudere wijken, de "hutongs», straatjes met verouderde woningen die met afbraak bedreigd worden. Dit project kan worden gezien als de essentie zelve van het denkproces van Ma Yansong. « Dit project is geen uitdrukking van revolte of een radicale ideologie. Integendeel, het symboliseert een verlangen om onze geschiedenis en de realiteit van vandaag te herkennen. We denken dat onze visioenen werkelijkheid worden in 2050. "

Expo Shanghai 2010: Belgisch/Europees paviljoen

Expo Shanghai 2010 staat in het teken van hoop op betere steden voor een beter leven en belooft de grootste wereldtentoonstelling ooit te worden, met 167 deelnemende landen en 70 miljoen verwachte bezoekers. We lichten een tipje van de sluier op van het Belgische Paviljoen dat momenteel gebouwd wordt door architect Christine Conix.

De aanbesteding voor het ontwerp, de bouw, het onderhoud en de afbraak van het Belgisch/Europees paviljoen werd afgelopen lente gewonnen door JV Shanghai 2010.be, bestaande uit Interbuild en Realys Group. Interbuild, een bouwonderneming gevestigd in België en gespecialiseerd in niet-residentiële gebouwen, zal ook het Belgische paviljoen in Hannover uitvoeren. De projectmanager Realys Group staat borg voor de lokale verankering ervan, dankzij zijn ervaring op de Chinese markt en zijn afdeling in Sjanghai. Binnen JV Shanghai 2010.be, met o.a. Jan Hoet Jr. en Virtualis (scenografie) en CJI (lokale ondernemer), is Conix Architects verantwoordelijk voor het architecturale concept van het paviljoen.

Motion / Emotion

« In een wereld die voortdurend evolueert, gebeurt alles op basis van emoties, vertelt Christine Conix. Dat geldt meer dan ooit voor dit project, of het nu gaat om het gebouw zelf of de openbare ruimte die er rond gecreëerd wordt. In onze architecturale benadering laten we ons voortdurend leiden door emotie omdat we veel verder willen gaan dan de zuivere en eenvoudige programmering van het gebouw. » De architect heeft het over het wel zeer bijzondere denkproces dat de basis vormde van het concept van het Belgisch/Europees paviljoen, 5000 m² bedoeld voor een geheel van beelden en shows. Hoe kan dit op de schaal van Sjanghai worden gebracht, met zijn 19 miljoen inwoners, zijn energie, zijn lichten, zijn autowegen die zich als tentakels uitspreiden in alle richtingen? Hoe kan dit project de centrale geografische ligging van België in Europa en zijn historische positie op het kruispunt van Latijnse, Germaanse, Angelsaksische invloeden, zijn culturele openheid en zijn diversiteit vertalen? En hoe verliezen we het begrip duurzaamheid niet uit het oog? « Het feit dat dit gebouw maar korte tijd blijft staan, stelde ons voor een groot probleem, geeft de architect toe. Het is belangrijk dat het een nieuw leven krijgt na de Expo. Daarom hebben we het getekend als een meccano die kan worden gedemonteerd en elders weer opgebouwd. In China, hoop ik. We hebben een eenvoudige omhulling uitgedacht die overeenstemt met het beeld van de Belgen: op het eerste gezicht zijn ze discreet tegenover de buitenwereld, maar ze verrassen door hun talent, hun creativiteit en hun hightech. » Het gebouw past in het landschap dankzij een tuin vol bomen, die uitnodigt om erin te flaneren en de wachtrijen het hoofd te bieden. Het is langs drie zijden gesloten om zich aan te passen aan het warme en vochtige klimaat van Sjanghai. Zijn parallellepipedumvorm is bekleed met een aluminium maaswerk en opent zich naar het noorden door een lange glazen wand over de grote esplanade.

Symbolisch

In de lege binnenruimte van 12 m hoog, die te zien is door de glazen wand, doet de structuur in de vorm van een gigantisch neuron dienst als een sterk signaal dat zich inpast in een streek die traditioneel denkt in termen van symbolen. « Als we dit neuron zien als een embleem van de complexe en onderling verbonden wereld van vandaag, weerspiegelt het dankzij het textiel met veranderende kleuren vooral de connectiviteit van België met alle omringende landen, zijn vernieuwingskracht, zijn open geest, zijn dialoog tussen de verschillende culturen en gemeenschappen. » Naast de tentoonstellingsruimten van België zal dit paviljoen ook een grote ruimte uittrekken voor de Europese Unie en op deze twee niveaus gezellige ontmoetingsruimten onderbrengen.
Als we het hebben over duurzame ontwikkeling, sociale omgeving, culturen en nationale waarden, bevestigt dit project dat Conix Architects niet gewoon iconische gebouwen wil creëren, puur voor het plezier.  Met zijn passie voor de diversiteit van de architecturale interventies hanteert het bureau steeds de menselijke schaal als referentie in zijn werkstrategie.

Afspraak in Sjanghai op 1 mei!