In 2004 kreeg het project van de lagere school van Gando, een onbeduidend dorpje in Burkina Faso aan de grens met Togo en Ghana, de Aga Khan Award for Architecture. De auteur ervan, Francis Kéré, die zelf ook van ginder afkomstig is, kwam in één slag in de schijnwerpers te staan. Deze stedenbouwkundige architect behaalde zijn diploma aan de Technische Universität van Berlijn en begon nog in 1999 tijdens zijn studententijd met dit eerste project. Interessant om zien is hoe de architect het ecologische rationalisme dat werd onderwezen aan de T.U. aanpast aan de klimatologische en sociale situatie van Gando. Maar zijn inspanningen beperken zich niet tot architectuur alleen. Met de steun van zijn vereniging Schulbausteine für Gando (Bouwstenen voor de school van Gando) probeert hij zijn volk onderwijsstructuren te bieden om analfabetisme efficiënt te bestrijden en perspectieven voor een betere toekomst te bieden. Zijn doel is de lokale bevolking rechtstreeks te betrekken bij het ontwikkelingsproces.

Francis Kéré woont tussen Berlijn, waar hij zijn kantoor heeft en les geeft in duurzame architectuur aan de T.U., en Burkina Faso, waar hij verder werkt aan vernieuwende projecten. In Afrika bouwt de architect eenvoudige en zuinige scholen en uitrustingen, zoals het centrum voor vrouwen in Gando, dat momenteel wordt opgetrokken. In Ouagadougou leidt hij besprekingen voor de oprichting van een Afrikaanse opera. Ook de projecten van het nationaal park Bamako in Mali en van het opleidingscentrum Dapong in Togo zijn van zijn hand. Zijn actieterrein reikt momenteel tot in Jemen, Spanje en India. Naast zijn onderzoekswerk en lessen reist de architect de wereld af om workshops te leiden en te spreken over ecologie op conferenties in Madrid, Johannesburg, New York of Oslo. En een van zijn landgenoten kan het bevestigen: « Het verhaal van Diébédo Francis Kéré is leerrijk en boeiend. Het is het verhaal van een man die zijn dynamisme en creatief potentieel dat hij ontwikkelde tijdens zijn studies en dat gevoed wordt door een sterk verantwoordelijkheidsgevoel, aanwendt om nieuwe toekomstperspectieven te openen voor een heel continent».

Op welke manier wilt u met uw kennis van de westerse cultuur komen tot een aanvaardbaar architectuurniveau in Afrika?
De eenvoudigste manier om dit te doen is niet bang zijn en je toespitsen op de mogelijkheden in Afrika, met de traditionele materialen en het potentieel van de lokale handarbeid. En niet zomaar zeggen dat de Afrikanen in ronde hutten moeten blijven wonen. Ik wil hier verandering in brengen en wat ik geleerd heb in Europa aanpassen aan de Afrikaanse behoeften. Op die manier kun je een architectuur creëren die geschikt is voor Afrika.

Wat valt er uit de Europese architectuur te halen dat bruikbaar is in Afrika?
Dat is moeilijk te zeggen. We mogen niet vergeten dat het klimaatverschil erg groot is. We moeten huizen ontwerpen die niet warm worden. Hierbij kunnen we steunen op concepten die eigen zijn aan Europa. We kunnen vooral leren om geen individualistische architect te zijn die alles op alles zet om mooie ideeën te realiseren, maar trachten samen te werken met de bevolking. Hen overtuigen. Erbij betrekken.

U wilt dus de mensen erbij betrekken zodat het bouwproces zelf hen gelukkig maakt?
Wij Afrikanen zijn misschien onderontwikkeld, maar we hebben veel mensen om te werken. Als we het weinige dat we hebben samenvoegen, kunnen we een wereld bouwen die niet moet onderdoen voor Europa. En als de architectuur beantwoordt aan de behoeften van de bewoners en door hen aanvaard wordt - dit betekent dat ze van begin tot eind erbij betrokken moeten worden - dan zie ik hierin een echte kans voor Afrika. Ons schoolproject van Gando kende zoveel succes dat het aantal leerlingen plots sterk is toegenomen. Nu hebben we de school nog uitgebreid om in totaal 700 leerlingen te kunnen opvangen. Dat is echt fantastisch als je weet dat 80% van de bevolking in Burkina Faso analfabeet is.

Van welke eenvoudige technieken bent u voorstander, meer bepaald voor de school van Gando?
Om de gebouwen te beschutten tegen warmte ben ik te vinden voor een compact gebouw, dat thermisch geregeld wordt, en een dubbel afdak. Namelijk een vals plafond in massieve aarde en, afgescheiden door een luchtstrook, een licht hellend plaatijzeren dak. Het reikt minstens twee meter verder dan de muren om te dienen als zonnescherm en de muren te beschermen. Dankzij de openingen in de gevel circuleert de lucht voortdurend om het gebouw af te koelen zonder energie te verbruiken. En om het cement van de funderingen uit te sparen gebruikten we lateriet, een materiaal dat te vinden is in de velden in de omgeving. De klaslokalen liggen op één lijn en zijn omringd met draagmuren in blokken geperste aarde en een betonnen verankering. Het geraamte is ter plaatse gemaakt in gelast staal door smeden uit het dorp. Elk bouwwerk moet een technische nieuwigheid bevatten die het gebouw een bepaalde identiteit geeft. Het bouwen zelf is tegelijk een manier om zich te ontwikkelen via onderwijs en een tool voor communicatie tussen alle landen.